Het Mergellandschaap kwam zoals zijn naam het zegt van oudsher voor in de mergelstreek in beide Limburgen (Vlaams en Nederlands). Voor de kunstmest bestond was dit schaap vooral belangrijk voor de landbouwer als leverancier van meststof op de schrale heidegrond.  De goed te verwerken kwaliteitsvolle wol en de opbrengst van het vlees waren toendertijd eveneens belangrijk. De opkomst van kunstmest en de introductie van het bevleesde Texelse schaap betekende begin deze eeuw bijna de ondergang van de Mergellander.

Momenteel gaat het opnieuw beter met het Mergellandschaap daar het ras als 'zeldzaam huisdier' enorm in de belangstelling staat. De Mergellander is ook erkend als Belgisch bedreigd huisdierras zodat kwekers die zich inschrijven in het kweekprogramma subsidies kunnen krijgen.

Het Mergellandschaap is relatief vruchtbaar, geeft doorgaans probleemloze geboorten en is weinig ziektegevoelig. Daarnaast wordt de kwaliteit van het vlees geroemd en ook de wol is bijzonder prettig te verwerken.

Het Mergellandschaap is een goed kuddeschaap en wordt vaak ingezet in het natuurbeheer.